Promaz-fonds: financiële steun bij bodemverontreiniging mazout

1. Wat is het Promaz-fonds precies?
2. Wie komt in aanmerking voor financiële steun?
3. Welke kosten worden gedekt (en welke niet)?
4. De aanvraagprocedure stap voor stap
5. Bedragen, percentages en plafonds in 2026
6. Promaz versus zelf betalen: de rekening vergeleken
7. Veelgemaakte fouten en valkuilen
8. Veelgestelde vragen

Wat is het Promaz-fonds precies?

Promaz is een door de overheid erkend saneringsfonds dat de kosten draagt voor het onderzoeken en saneren van bodemverontreiniging veroorzaakt door stookolietanks bestemd voor verwarming. Het fonds werd opgericht na een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de drie gewesten, en wordt gefinancierd door een heffing op de brandstofsector zelf. Voor de huiseigenaar betekent dit concreet: de vervuiler-betaalt-logica wordt collectief gedragen in plaats van individueel.

Het probleem dat dit oplost is bijzonder tastbaar. Een gemiddelde huiseigenaar die een lekkende mazouttank ontdekt, staat plots tegenover een sanering die tussen 15.000 en 80.000 euro kan kosten, en in zware gevallen — verontreiniging tot in het grondwater, aanpalende percelen betrokken — vlot boven 100.000 euro uitkomt. Weinig gezinnen hebben die reserve. Zonder een fonds als Promaz belandden zulke dossiers vroeger in jarenlange discussies met verzekeraars of bleven ze simpelweg liggen, met een onverkoopbare woning tot gevolg.

Het Promaz fonds voor financiële steun bij bodemverontreiniging door mazout is dus geen premie in de klassieke zin. Je krijgt geen bedrag op je rekening gestort. Het fonds neemt de opdracht over: het duidt de erkende bodemsaneringsdeskundige aan of keurt jouw keuze goed, valideert het saneringsplan, en betaalt de facturen rechtstreeks aan de uitvoerders. Je blijft eigenaar van het perceel en tekent mee, maar de financiële last verschuift.

Waarom bestaat dit fonds?

In België staan naar schatting meer dan een miljoen stookolietanks, waarvan een aanzienlijk deel dateert van vóór 1990. Ondergrondse metalen tanks zonder kathodische bescherming corroderen doorgaans na 25 tot 35 jaar. De wetgever wilde vermijden dat de energietransitie weg van mazout zou stranden op saneringskosten die gezinnen niet kunnen dragen. Promaz is daarom bewust laagdrempelig opgezet: de aanmelding is gratis en vereist geen voorafgaande betaling.

Wie komt in aanmerking voor financiële steun?

Kort antwoord: particulieren die eigenaar of exploitant zijn van een stookolietank die uitsluitend diende voor de verwarming van een woning, en waarbij een bodemverontreiniging is vastgesteld of vermoed. Er zijn wel duidelijke afbakeningen.

De belangrijkste voorwaarden op een rij:

• De tank moet bestemd zijn (geweest) voor verwarmingsdoeleinden. Tanks voor voertuigen, landbouwmachines of industriële processen vallen buiten het toepassingsgebied.
• Het gaat om huisbrandolie (mazout, gasolie verwarming), niet om andere producten zoals benzine of afgewerkte olie.
• De verontreiniging moet worden vastgesteld door een erkende bodemsaneringsdeskundige via een oriënterend bodemonderzoek. Een vermoeden op basis van geurhinder volstaat om aan te melden, maar niet om de sanering te starten.
• Het dossier moet tijdig worden aangemeld. Promaz werkt met een wettelijk vastgelegd afsluitmoment voor nieuwe aanmeldingen; wie te laat is, valt volledig terug op eigen middelen.
• De aanvrager mag niet handelen als professionele exploitant van een tankstation of een brandstofdistributiepunt.

Belangrijk nuanceverschil: het fonds is actief in de drie gewesten, maar de bodemwetgeving verschilt. In Vlaanderen loopt alles via het Bodemdecreet en de OVAM-procedures, in Brussel via Leefmilieu Brussel, in Wallonië via het decreet bodembeheer. Promaz sluit aan bij de regionale procedure — de deskundige moet dus erkend zijn in het gewest waar het perceel ligt.

Wat met tanks die al verwijderd zijn?

Een veelvoorkomend scenario: de tank werd jaren geleden al geleegd en gereinigd, maar bij een verkoop blijkt uit het bodemattest dat er verontreiniging is. Ook dan kan het dossier in aanmerking komen, zolang aantoonbaar is dat de vervuiling van een verwarmingstank afkomstig is. De historische reinigingsattesten zijn dan goud waard. Wie een woning verkoopt, doet er goed aan de checklist voor stookolietank verwijderen bij verkoop van een woning vooraf te doorlopen, want een lopend Promaz-dossier beïnvloedt de verkoopakte.

Welke kosten worden gedekt (en welke niet)?

Het fonds dekt de volledige keten van onderzoek tot eindverklaring. Dat is ruimer dan de meeste mensen verwachten.

Wat wél gedekt is:

1. Het oriënterend bodemonderzoek (boringen, staalnames, laboratoriumanalyses, rapportage) — doorgaans 1.200 tot 2.500 euro.
2. Het beschrijvend bodemonderzoek wanneer de eerste resultaten een normoverschrijding tonen — 2.500 tot 6.000 euro.
3. Het bodemsaneringsproject en de administratieve begeleiding bij de bevoegde overheid.
4. De eigenlijke sanering: ontgraving, afvoer en verwerking van vervuilde grond, of in-situtechnieken zoals bodemluchtextractie en biologische afbraak.
5. Het buiten gebruik stellen van de tank: leegpompen, reinigen, en de neutralisatie of verwijdering van de mazouttank.
6. Het herstel in oorspronkelijke staat van het terrein: aanvulzand, terrasstenen, oprit, beplanting binnen redelijke grenzen.
7. De veiligheidscoördinatie en het milieutechnische toezicht tijdens de werken.

Wat níét gedekt is:

• Vervanging van de ketel of overschakeling naar warmtepomp of gas — daarvoor bestaan andere kanalen zoals Mijn VerbouwPremie.
• Waardevermindering van het pand of gederfde huurinkomsten.
• Verontreiniging die aantoonbaar opzettelijk werd veroorzaakt of het gevolg is van zware nalatigheid, bijvoorbeeld doorgaan met vullen na een gekend lek.
• Kosten gemaakt vóór de aanmelding zonder voorafgaand akkoord van het fonds. Dit is de duurste fout die particulieren maken.

De aanvraagprocedure stap voor stap

De procedure is administratief zwaarder dan een gewone premieaanvraag, maar verloopt in vaste fases. Reken op een doorlooptijd van zes maanden tot twee jaar tussen aanmelding en eindverklaring, afhankelijk van de ernst.

Fase 1: aanmelding (gratis, online)

Je registreert het dossier via het onlineloket van Promaz. Nodig: identiteitsgegevens, kadastrale gegevens van het perceel, technische informatie over de tank (inhoud in liter, ondergronds of bovengronds, plaatsingsjaar indien gekend) en een beschrijving van de aanwijzingen. Foto's van de tankput, mangat of vulleiding versnellen de behandeling. Je ontvangt een dossiernummer — bewaar dat, het is je referentie in alle verdere communicatie.

Fase 2: ontvankelijkheidsonderzoek

Het fonds gaat na of het dossier binnen het toepassingsgebied valt. Hier wordt beslist over het tussenkomstpercentage. Verwacht enkele weken tot enkele maanden, afhankelijk van de instroom.

Fase 3: oriënterend bodemonderzoek

Een erkende deskundige voert boringen uit rond de tank en analyseert op minerale olie en BTEX (benzeen, tolueen, ethylbenzeen, xyleen). Blijven de waarden onder de richtwaarde, dan wordt het dossier afgesloten met een gunstige verklaring — een waardevol document bij verkoop.

Fase 4: beschrijvend onderzoek en saneringsplan

Bij overschrijding volgt een beschrijvend bodemonderzoek dat de omvang van de pluim in kaart brengt: hoe diep, hoe breed, is het grondwater bereikt, zijn er nabije woningen of waterwinningen bedreigd. Op basis daarvan stelt de deskundige een saneringsplan op dat door de gewestelijke overheid wordt goedgekeurd.

Fase 5: uitvoering en eindverklaring

De werken worden uitgevoerd door een aannemer die met het fonds werkt. Na afloop volgt een eindevaluatierapport en, bij gunstig resultaat, een verklaring van de overheid dat de sanering is voltooid. Dat document is essentieel voor de latere verkoopbaarheid van je woning.

Bedragen, percentages en plafonds in 2026

Het maximumbedrag per verontreinigingsdossier bedraagt 200.000 euro. Het percentage tussenkomst hangt af van het gebruik van de tank.

Situatie	Tussenkomst	Voordelen	Aandachtspunten
Particuliere tank, uitsluitend woningverwarming	Tot 100% (plafond 200.000 euro)	Geen eigen inbreng; deskundige en aannemer rechtstreeks betaald	Bewijs van huishoudelijk gebruik nodig; tijdige aanmelding verplicht
Gemengd gebruik (woning + beperkte beroepsactiviteit)	Doorgaans 70%	Groot deel gedekt, ook bij kantoor of praktijk aan huis	Restsaldo zelf te dragen; verhouding moet aangetoond worden
Overwegend professioneel gebruik	30% tot 50%	Toch een substantiële vermindering van de factuur	Eigen bijdrage kan snel oplopen tot tienduizenden euro's
Geen aanmelding bij Promaz	0%	Volledige vrijheid in keuze van uitvoerders en timing	Volledige kost voor eigen rekening, gemiddeld 15.000 tot 80.000 euro

Ter kadering enkele reële kostprijzen op de Belgische markt in 2026. Een oriënterend bodemonderzoek kost 1.200 tot 2.500 euro. Ontgraving en afvoer van vervuilde grond ligt rond 120 tot 200 euro per ton, inclusief verwerking bij een erkend centrum. Een gemiddeld gezinsdossier met een lek van een tank van 3.000 liter komt uit tussen 25.000 en 45.000 euro. Grondwatersanering met een pump-and-treat-installatie voegt daar 15.000 tot 40.000 euro aan toe, gespreid over meerdere jaren monitoring.

Let op het btw-aspect: renovatiewerken aan woningen ouder dan tien jaar genieten in principe het verlaagde tarief van 6%, maar zuivere bodemsaneringswerken worden vaak aan 21% gefactureerd. Wanneer Promaz tussenkomt aan 100% is dat voor jou financieel neutraal; bij een gedeeltelijke tussenkomst maakt het verschil wél uit op je eigen aandeel.

Offerte tankverwijdering aanvragen

Promaz versus zelf betalen: de rekening vergeleken

Sommige eigenaars overwegen om buiten het fonds om te werken, meestal uit ongeduld met de administratieve doorlooptijd. Dat is bijna altijd een dure beslissing.

Neem een concreet scenario. Een woning uit 1978 in Oost-Vlaanderen, ondergrondse tank van 5.000 liter, geurhinder in de kelder. Het oriënterend onderzoek toont 2.400 mg/kg minerale olie in de bovenste bodemlaag en een begin van grondwaterverontreiniging. Het saneringsplan voorziet ontgraving tot 3,5 meter diepte, afvoer van ongeveer 180 ton grond, en achttien maanden grondwatermonitoring. Totale kostprijs: circa 52.000 euro.

Met een goedgekeurd Promaz-dossier aan 100%: eigen bijdrage nul euro, doorlooptijd ongeveer achttien maanden. Zonder aanmelding: 52.000 euro eigen middelen, doorlooptijd misschien acht maanden. De tijdswinst kost in dit voorbeeld 52.000 euro — een prijs die zelden te verantwoorden is, tenzij een verkoop op zeer korte termijn absoluut noodzakelijk is.

Waar het genuanceerder wordt: bij een licht dossier zonder normoverschrijding. Als de tank enkel buiten gebruik moet worden gesteld zonder aantoonbare vervuiling, is een gewone neutralisatie met attest van een erkend technicus sneller en volstaat 750 tot 1.500 euro. Promaz is dan niet aan de orde; het fonds is er voor verontreiniging, niet voor routineuze buitengebruikstelling.

Verzekering: eerst kijken, dan aanmelden

Controleer je brandverzekering met uitbreiding milieuschade voordat je aanmeldt. Sommige polissen dekken accidentele vervuiling tot 25.000 of 50.000 euro. Cumuleren met Promaz kan niet: het fonds komt subsidiair tussen, dus na uitputting van andere dekkingen. Meld de verzekeraar en het fonds beide aan, en laat hen onderling afstemmen — verzwijgen leidt tot terugvordering.

Veelgemaakte fouten en valkuilen

Vier fouten komen systematisch terug in geweigerde of vertraagde dossiers.

Eerst laten graven, dan aanmelden. Wie de tank al liet uitgraven en de grond liet afvoeren vóór de aanmelding, vernietigt het bewijsmateriaal. Zonder nulmeting van een erkende deskundige kan het fonds de omvang niet vaststellen en worden reeds gemaakte kosten niet terugbetaald. Bij een acuut lek geldt uiteraard de veiligheid eerst: volg de noodprocedure bij een lekkende mazouttank, documenteer alles met foto's en meld onmiddellijk aan.

Uitstellen tot de verkoop. Een bodemonderzoek dat pas bij het compromis wordt opgestart, blokkeert de verkoop maandenlang. Notarissen eisen duidelijkheid over lopende saneringsverplichtingen. Wie weet dat er ooit een tank lag, start het dossier best een jaar voor de geplande verkoop.

Een niet-erkende aannemer inschakelen. Werken die niet door een erkende bodemsaneringsdeskundige zijn begeleid, worden niet aanvaard. Vraag altijd het erkenningsnummer op en controleer het bij de bevoegde gewestelijke instantie.

Denken dat een bovengrondse tank niet telt. Ook bovengrondse tanks in een kelder of tuin veroorzaken verontreiniging, vaak via een gescheurde leiding of overvulling bij levering. Die dossiers zijn evengoed ontvankelijk.

Wat te doen bij een negatieve beslissing

Word je dossier geweigerd, dan kan je bezwaar aantekenen met bijkomende bewijsstukken: oude leveringsfacturen van huisbrandolie, keuringsattesten, foto's van de installatie, getuigenverklaringen over het gebruik. Veel weigeringen draaien om het bewijs dat het écht om een verwarmingstank ging.

De juiste volgorde in de praktijk

Wie vandaag een vermoeden van vervuiling heeft, volgt best deze volgorde: stop het gebruik van de tank, documenteer de aanwijzingen met foto's en data, meld gratis aan bij Promaz, wacht de ontvankelijkheidsbeslissing af, en laat pas daarna een erkende deskundige starten. Parallel controleer je je verzekeringspolis en verzamel je oude leveringsbewijzen.

Het Promaz-fonds haalt daarmee de scherpste financiële angel uit een situatie die anders een gezinsbudget kan ontwrichten. De keerzijde is de tijdslijn: de aanmeldingsperiode is niet oneindig, en de kalender is de enige factor waarop een huiseigenaar zelf nog invloed heeft. Wie twijfelt of zijn tank ooit gelekt heeft, verliest niets bij een aanmelding — en riskeert alles door te wachten. Meer achtergrond bij de bredere afweging tussen mazout en alternatieven vind je in het overzicht van de milieu-impact van mazout versus alternatieven. Voor de premies rond een nieuwe verwarmingsinstallatie is Energiesparen.be het referentiepunt.

Offerte tankverwijdering aanvragen